باکتریولوژی

روش‌های رنگ‌آمیزی باکتری‌ها

انواع رنگ‌آمیزی در باکتری‌ها

منظور از رنگ‌آمیزی مشاهدۀ میکروارگانیسم‌ها با استفاده از میکروسکوپ نوری است که به روش‌های مختلف و با اهداف گوناگون انجام می‌گیرد.

روش‌های رنگ آمیزی

۱- رنگ‌آمیزی ساده (Simple Staining)

در این نوع رنگ‌آمیزی تنها از یک رنگ مانند میتلن بلو استفاده می‌شود. متیلن بلو رنگ آنیلینی است که بسیاری از باکتری‌ها، این رنگ را بیشتر از سلول‌های دیگر به خود جذب می‌کنند.
بطور مثال در رنگ‌آمیزی مایع نخاع و یا ترشحات مجرای ادراری-تناسلی که تشخیص یک باکتری گرم منفی در زمینۀ قرمز مشکل است، از متیلن بلو برای رنگ‌آمیزی استفاده می‌کنند. در این روش متیلن بلو را روی گسترش ریخته و پس از یک دقیقه لام (Slide) را با آب شستشو می‌دهیم. به این ترتیب کلیۀ باکتری‌ها و سلول‌های موجود در نمونه به رنگ آبی دیده می‌شوند.

۲- رنگ‌آمیزی منفی (Negative staining)

در این روش از رنگ‌هایی مانند نیگروزین یا مرکب چین استفاده می‌شود. روی لام قطره‌ای از کشت باکتری را با رنگ مخلوط و گسترش تهیه می‌نماییم. چون رنگ نمی‌تواند به داخل باکتری نفوذ نماید، باکتری‌ها در زمینۀ سیاه، بی‌رنگ دیده می‌شوند.

۳- رنگ‌آمیزی افتراقی (Differential staining)

در این روش از چند محلول رنگی استفاده می‌شود تا تفاوت موجود بین ترکیبات شیمیایی منجر به افتراق باکتری‌ها از یکدیگر گردد. در میکروب‌شناسی پزشکی، بیشتر از رنگ‌آمیزی گرم (Gram) و اسید فست (Acid fast) استفاده می‌شود.

رنگ‌آمیزی گرم (Gram Staining)

این تکنیک در سال ۱۸۸۴ توسط هانس کریستین گرم ابداع گردید. در این روش باکتری‌ها بر اساس ساختمان شیمیایی دیوارۀ سلولی به دو رنگ قرمز و بنفش دیده می‌شوند. در این رنگ‌آمیزی از ۴ محلول مختلف استفاده می‌شود:
رنگ اول کریستال ویوله Hexamethyle-p-rosanaline chloride است، که کلیۀ باکتری‌ها را به رنگ بنفش درمی‌آورد. سپس محلول لوگل (Potassium-Iodide-Iodine solution) اضافه گشته و یُد جای کلر را در مولکول کریستال ویوله می‌گیرد. (عمل دندانه‌زدن به منظور تثبیت رنگ در دیواره سلولی می‌باشد). ترکیب حاصله در آب نامحلول بوده و باکتری‌های گرم مثبت و گرم منفی واکنش یکسانی دارند. وقتی در مرحلۀ بعد بی‌رنگ کننده اضافه شود، رنگ تنها از باکتری‌های گرم منفی خارج می‌گردد. اگرچه دلایل زیادی برای این مسأله آمده است از جمله تفاوت در میزان اتصال به منیزیم، ریبونوکلئازها، پلی‌آمین‌ها، اسیدهای نوکلئیک و یا تفاوت در قدرت نفوذپذیری رنگ بخاطر اختلاف در ساختمان، ولی مشاهدات اخیر نشان می‌دهد که بی‌رنگ کننده به غشاء خارجی باکتری‌های گرم منفی آسیب رسانده و باعث خروج کمپلکس کریستال ویوله-ید می‌گردد. سپس رنگ زمینه یعنی سافرانین اضافه می‌شود و باکتری‌های گرم منفی به رنگ قرمز درمی‌آیند. باکتری‌های گرم مثبت که دیوارۀ سلولی آن‌ها به دلایلی آسیب دیده‌اند (مانند سلول‌های پیر و مرده) رنگ زمینه را گرفته و موجب اشتباه در تشخیص می‌گردد.

رنگ آمیزی گرم که در باکتریولوژی استفاده فوق العاده زیادی دارد.
دیاگرام رنگ‌آمیزی به روش گرم که به دو بخش گرم مثبت و گرم منفی تقسیم می‌شود.

۲- رنگ‌آمیزی اسید فست (Acid fast staining)

برخی باکتری‌ها مانند مایکوباکتریا، رنگ خود را پس از بی‌رنگ کردن با اسید یا اسید الکل، حفظ می‌نمایند. این خصوصیت به دلیل وجود مایکولیک اسید در دیوارۀ سلولی این باکتری‌هاست. به این منظور از حرارت، حلال‌های آلی و یا دترجنت‌ها برای تسهیل عمل رنگ‌آمیزی استفاده می‌شود. رنگ‌آمیزی اسیدفست به سه روش زیل نیلسون (Ziehl-Neelsen) کینیون (Kinyoun) و فلوروکروم (Flourochrome) انجام می‌گیرد.

یکی از روش‌های رنگ‌آمیزی اسید فست

۴- رنگ‌آمیزی اختصاصی

تفکیک انواعی از باکتری‌ها، گاهی با رنگ‌آمیزی اختصاصی و مشاهده اجزای خاصی از باکتری مانند اسپور، فلاژل، کپسول و… انجام می‌شود. مانند رنگ‌آمیزی اسپور، فونتانا و آلبرت.

برچسب‌ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

16 − ده =

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن